Gradam Ceoil TG4 | Gradaim 2017 | Gradam Ceoil TG4 | Cláir | TG4 | Súil Eile Skip to main content

Gradaim 2017

Gradam Ceoil TG4

Tá aithne ar Mhairéad ní Mhaonaigh ar fud an domhain mar fhidléir agus mar amhránai, agus tá aithne fhorleathan uirthi mar dhuine de na prí­omhfhidléirí­ a sheinneann i stí­l aitheanta Dhún na nGall. Rugadh agus tógadh Mairéad i gceartlár Ghaeltacht Ghaoth Dobhair i gContae Dhún na nGall, áit a bhfuil sí ina cónaí go fóill cé go mbíonn sí ag taisteal ar fud na cruinne go rialta lena cuid ceoil.

Mhairéad ní Mhaonaigh

Ardlua

Tá clú agus cáil le fada an lá ar an bhfidléir cumasach agus ar an amhránaí binn seo ó Ghaeltacht iarthuaisceart Thír Chonaill.  Tá sí ár mealladh lena cuid ceoil le deich mbliana fichead.
 

Ní ón ngaoth a thug sí bua an cheoil léi mar go raibh cáil roimpi ar a hathair mar fhidléir, mar mhúinteoir, mar amhránaí agus mar aistritheoir amhrán.  D’imir seisean tionchar ar shaol a iníne agus ar a chlann fré chéile agus ar go leor eile.
 

Agus í ina cailín óg, thug an veidhleadóir cáiliúil clasaiceach Yehudi Menuhin, seal ar laethanta saoire ina comharsanacht agus rinne suntas dá chumas agus iarracht í a chur i dtreo an cheoil clasaicí.  Ach lean sí a cúrsa féin agus tá ag maisiú an cheoil traidisiúnta ó shin i leith.
 

Chuir sí aithne ar Frankie Kennedy, ceoltóir fuinniúiI feadóige móire as Béal Feirste le linn dó a bheith ar saoire agus thug an ceol le chéile iad ar chuile bhealach.  Bhí faobhar agus fuinnimh ina gceol beirte agus leis an ngrúpa Altan a bhunaíodar go gairid ina dhiaidh sin. Thaisteal an grúpa an domhan agus thuill lucht leanta ar fud na cruinne.
 

Soilsíonn a grá agus a dílseacht don cheol agus dá dúchas tríd an uile saothar a dhéanann sí – agus sin go leor.  Tá féith an cheoil go smior inti, mar fhidléir, mar amhránaí agus mar chumadóir.  Níl cruthúnas is fearr air sin ná a halbam aonair Imeall, a eisíodh sa mbliain 2008.
 

Anuas ar an obair seo ar fad, is múinteoir spreagúil í  a thacaíonn go fial leis an nglúin óg ceoltóirí.  Tá a rian sin ar na scórtha oirfideach óg a fuair comhairle uaithi agus ar an saothar iontach atá déanta aici féin agus ag a muintir agus a cairde ar Scoil Gheimhridh Frankie Kennedy i gcuimhne a fear céile a bhásaigh go hóg.
 

Mar sin tá Gradam Ceoil TG4 á bhronnadh i mbliana ar MHAIRÉAD NÍ MHAONAIGH
 

Biog

Tá aithne ar Mhairéad ní Mhaonaigh ar fud an domhain mar fhidléir agus mar amhránai, agus tá aithne fhorleathan uirthi mar dhuine de na prí¬omhfhidléirí¬ a sheinneann i stí¬l aitheanta Dhún na nGall. Rugadh agus tógadh Mairéad i gceartlár Ghaeltacht Ghaoth Dobhair i gContae Dhún na nGall, áit a bhfuil sí ina cónaí go fóill cé go mbíonn sí ag taisteal ar fud na cruinne go rialta lena cuid ceoil.
 

Fuair Mairéad ionspráid ar dtús óna teaghlach agus a cuid comharsana. Is óna tuismitheoirí is mó a fuair sí a cuid ceoil sa bhaile. Bhí ard-mheas ar a hathair Proinsias Ó Maonaigh (Francie Mooney) mar cheoltóir, cumadóir, scribhneoirí agus múinteoir, agus bhí ceol ag a máthair Cití Rua fosta ar an bhocsa ceoil. Ba ghnách le cuid mhór ceoltóirí cuairt a thabhairt ar a baile agus í ina hóige agus is mór an tionchar a d’imir sin uirthi agus í ina girseach. Ní hionadh go bhfuil an ceol agus an amhránaíocht san fhuil aici.
 

Cáilí¬odh Mairéad mar mhúinteoir bunscoile sa bhliain 1979 agus chuaigh sí¬ i mbun mhúinteoireachta i Mullach Íde i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath. Bhíodh sí féin agus a fear céile Frankie Kennedy (1955-1994) ag taisteal ar fud na tíre i rith an ama ag seinm ag féiltí agus ag seisiúin ceoil, agus bhí an ceol á mhealladh mar ghairm beatha. Bhídis ag seinm mar cheol bheirte agus sa ghrúpa Ragairne a bhuaigh duais ag Letterkenny Folk festival sna 1980’s. Sa bhliain 1983 d’éisigh Mairéad, Frankie agus Ciarán Curran Ceol Aduaidh ar lipéad Gael-Linn agus chuaigh an t-albam seoi bhfeidhm go mór ar phobal an cheoil agus is minic a luaitear é inniu ann ar na ceirníní is mó a raibh tionchar aige ar fhorbairt cheol Ultach.
 

Sa bhliain 1987, shocraigh Mairéad agus Frankie dul don cheol ar bhonn lánaimseartha agus bhunaigh siad an grúpa Altan, d’éisigh siad an chéad albam – agus tá’s ag an domhan mór saol faoin ghrúpa ó shin. Bíonn siad ar an bhóthar gan stad, a mhór nó a bheag, ag seinm ceol Thí¬r Chonaill ar ardáin, ag féiltí agus i gceolárais ar fud an domhain, ó Nua Eabhrac go Tokyo agus ar ais arís.
 

Bíonn lámh ag Mairéad i neart tograí ceoil eile agus bíonn rachairt mhór uirthi mar aoi aonarach ar albaim de chuid ceoltóirí eile. Tá a cuid ceoil le cluinstin ar bhreis is 25 albam anois agus tá an-taithí aici bheith ag comhoibriú le ceoltóirí eile agus tá sí le cluinstin ar albaim de chuid Albert Fry, Enya, The Chieftains, Dolly Parton, Mary Black,The String Sisters, T With the Maggies, Afro Celt Sound System agus go leor eile. Anuas air sin, tá sí ina láithreoir raidió agus teilifíse le blianta, agus i measc na gcláracha atá déanta aici tá The Long Note, The Pure Drop, The Full Set agus Aistear na nGael.
 

Is cumadóir ceoil Mairéad chomh maith agus tá a saothar le cluinstin ar albaim de chuid Altan, ar Imeall, albam aonarach a d’éisigh sí sa bhliain 2009 agus níos déanaí ar albam úr Na Mooneys a heisíodh i 2016. Tá Mairéad tiomanta don oideachais sa cheol, agus bíonn sí ag teagasc go rialta ag Cairdeas na bhFidléirí, eagras carthanach a bhfuil baint aici leis ó 1982 ar aghaidh.
 

Duine spreagúil, fuinniúil í a bhfuil an-bhród aici as a dúchas Gaeltachta, agus ambasadóir ceoil den scoith!
 

Físeáin ar Fáil