Ceoltóir na Bliana | Catherine McEvoy | Gradam Ceoil TG4 2019 | TG4 Skip to main content
Menu

Gradaim 2019

Ceoltóir na Bliana

Tá Catherine McEvoy a rugadh sa bhliain 1956 ar dhuine de na ceoltóirí traidisiúnta is cumasaí ábalta ar an bhfeadóg mhór. Ceannródaí í ina ceoltóir mná agus is teist ar an dea-cháil atá uirthi i measc lucht an cheoil an ceol atá curtha ar taifeadadh aici ar dhlúthdhioscaí, atá seinnte aici ar an raidió agus ar an teilifís, a cuid teagaisc agus a cuid ceolchoirmeacha.

Catherine McEvoy

Ardlua

Tá Catherine McEvoy ar dhuine de na heiseamláirí is fearr d’fhliúiteadóirí Thuaisceart Chonnacht agus treisítear sin leis an gceangal láidir atá ag a muintir leis an gceantar – ba as ceantar Bhéal na mBuillí i gCo. Ros Comáin dá tuismitheoirí. Spreag an cur chuige fliúiteadóireachta atá ag Catherine ceoltóirí eile, más ag ceol i seisiún nó ar an stáitse í, agus d’imir sí tionchar ar cheoltóirí eile agus ar an lucht éisteachta go háirithe tríd an obair fhíseach a dhéanann sí ina hoideoir agus ina múinteoir. Chuir Catherine eolas ar an saibhreas breá de cheol Ros Comáin a bhí i Birmingham, Sasana ag an am agus í ag éirí anois sa chathair sin agus tá lorg na bhfliúiteadóirí a chuaigh roimpi le brath ar a cuid fliúiteadóireachta, cé go gcuireann sí a lorg údarásach agus difriúil féin uirthi chomh maith. Ag tráth nach raibh an fhliúiteadóireacht thraidisiúnta chomh láidir riamh is atá anois, tá ardmheas ar Catherine McEvoy mar cheoltóir agus múinteoir eisceachtúil agus tábhachtach agus atá go mór ar son an cheoil thraidisiúnta.

 

Biog

Tá Catherine McEvoy a rugadh sa bhliain 1956 ar dhuine de na ceoltóirí traidisiúnta is cumasaí ábalta ar an bhfeadóg mhór.  Ceannródaí í ina ceoltóir mná agus is teist ar an dea-cháil atá uirthi i measc lucht an cheoil an ceol atá curtha ar taifeadadh aici ar dhlúthdhioscaí, atá seinnte aici ar an raidió agus ar an teilifís, a cuid teagaisc agus a cuid ceolchoirmeacha.

I mBirmingham Shasana a rugadh í agus b’as Ros Comáin a tuismitheoirí.  Rinne sí camchuairteanna ceoil ag seinm le Banna Céilí Bhirmingham agus í fós ina déagóir.  Ag cur barr feabhais ar a cumas mar cheoltóir traidisiúnta, tháinig McEvoy faoi anáil chuid mhór de na ceoltóirí ba mhó le rá i rith na 1960idí agus na 1970idí.  Cuireann Catherine ceol agus anam ina cuid ceoil.  Stíl shaibhir rithimiúil a chleachtann sí, a cuid ceoil sármhaisithe le nótaí cúnta, le frásaí breátha agus le siolla álainn faoi mar is dual don té a thóg ceol i stíl Shligigh agus Ros Comáin ó leithéidí Peggy McGrath, Patsy Hanley agus Matt Molloy as Ros Comáin, Josie McDermott, an fliúiteadóir dall a chónaigh ar an teorainn idir Sligeach agus Ros Comáin agus Séamus Tansey agus Roger Sherlock as Contae Shligigh féin.

Tháinig Catherine ina cónaí agus ag obair go hÉirinn sa bhliain 1977 agus ba ghairid go raibh dlúthbhaint aici, ina ceoltóir óg di, le saol an cheoil i mBaile Átha Cliath agus í ag seinm go rialta le laochra móra de leithéid John Kelly, John óg agus James Kelly agus Paddy O’Brien as Uíbh Fhailí.  Ba mhinic leo teach an cheoil a thaobhú i dteach ósta an Four Seasons agus seinm sa chlub iomráiteach i dteach ósta Slattery’s ar Shráid Chéipil chomh maith.

Bhí sí leis an gcéad ghrúpa ceoil traidisiúnta do mhná amháin, Macalla, ina raibh 23 bean a raibh cónaí orthu i mBaile Átha Cliath a tháinig le chéile ar Lá Idirnáisiúnta na mBan sa bhliain 1984.  Rinne an grúpa sin taifeadadh ar dhá albam i rith na 1980idí chomh maith le cláir teilifíse don BBC, an Late Late Show agus an Mountain Lark ar RTÉ idir na blianta 1984 agus 1987.

Chuir Catherine an chéad albam aonair dá cuid Music in the Sligo Roscommon Style amach ar lipéad Chló Iar-Chonnachta sa bhliain 1996 leis an bpianadóir cáiliúil as Nua-Eabhrac, Felix Dolan.  Thaifead sí The Kilmore Fancy lena deartháir, an veidhleadóir John McEvoy, tamall ina dhiaidh sin.  Ar The Home Ruler, an dlúthdhiosca aonair is deireanaí a chuir Catherine amach sa bhliain 2008, cloistear roinnt den shárcheoltóirí tionlacain na linne seo, ina measc Geraldine Cotter (pianó), Steve Cooney (giotár), Paddy McEvoy (pianó) agus Joe Kennedy (bodhrán). Sa bhliain 2010, tar éis di camchuairt Music Network ar éirigh thar cionn leis a dhéanamh in éineacht le Caoimhín Ó Raghallaigh (fidil) agus Micheál Ó Raghallaigh (consairtín), d’eisigh an triúr albam dar teideal Comb your Hair and Curl It.  Chuir Earle Hitchner ón Irish Voice i Nua-Eabhrac gach albam acu seo ar liosta na gceithre cinn ab fhearr an bhliain ar eisíodh iad.  Bhí McEvoy freisin i mBanna Céilí na Tána a bhunaigh Peggy McGrath, an fliúiteadóir eile a luaitear thuas, agus a thug an chraobh leo ag Fleadh Cheoil na hÉireann trí huaire.

Mar gheall ar an seasamh atá ag Catherine i measc lucht an cheoil, iarrtar ag múineadh agus ag seinm í ag féilte ar fud an domhain.  Bíonn sí ina teagascóir sinsearach ag Scoil Samhraidh Willie Clancy i Sráid na Cathrach i gContae an Chláir.  Tá teagasc déanta aici freisin ag an Catskills Irish Arts Week i Nua-Eabhrac agus ag féilte eile sna Stáit Aontaithe i mBostún, i Seattle agus i Texas.  Mhúin sí ceol freisin i dtíortha eile ar fud an domhain, sa Fhrainc, sa Ghearmáin, sa tSualainn agus i gCeanada gan an t-iomlán a lua.  Bíonn sí ina teagascóir cuairte in Ollscoil Luimnigh mar a mbíonn sí ag múineadh ar chúrsaí MA agus BA.

Ní a mbeadh an tábhacht céanna leis aici féin an méid atá bainte amach aici le múinteoireacht ceoil de chineál ceannródaíochta le 28 bliain anuas san aon ghnáthscoil amháin i bPoblacht na hÉireann ina ndéantar freastal maidir le hoideachas agus leas leanaí agus dhaoine óga atá dall, a bhfuil lagú ar an amharc acu nó a bhfuil míchumas de chineálacha éagsúla ag gabháil dóibh, Scoil Naomh Seosaimh do Leanaí a bhfuil Lagú Amhairc orthu agus Child Vision. Déantar freastal ar dhaltaí a bhfuil lagú ar an amharc acu i bPobailscoil Rosmini in aice láimhe chomh maith.  Rinne Catherine ceannródaíocht maidir le togra taifeadta faoin teideal A Musical Vision – The Blind Tradition ar chuir an Chomhairle Ealaíon ciste ar fáil lena aghaidh.  Bhí fonn uirthi glún de cheoltóirí atá dall, ar le linn dóibh a bheith ar an gcampas a d’fhoghlaim an chuid is mó acu a gcuid ceoil, a chur i láthair do lucht an cheoil.  Seoladh an dlúthdhiosca i gContae an Chláir, ag Scoil Samhraidh Willie Clancy, agus i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2012.  Sa bhunscoil atá Catherine lonnaithe ach téann a cuid seirbhísí i gcion ar fud an champais, ChildVision san áireamh.  Cuireann ChildVision seirbhísí cúnta agus crèche ar fáil do thuismitheoirí chomh maith le clár “Foghlaim don Saol” do dhaoine óga fása idir 18 – 22 bliana d’aois.  http://www.childvision.ie

Is í an fhealsúnacht is bun le hobair ChildVision “Ní fhágann nach féidir leis na leanaí na réaltaí a fheiceáil nach féidir leo féachaint lena mbaint amach”

 

Tá Catherine lántugtha dá cuid oibre i Scoil Naomh Seosaimh agus le ChildVision.  Luaitear duine dá cuid daltaí ar an láithreán gréasáin “nach raibh siúl aici go raibh sí ocht mbliana d’aois…nach raibh in ann ithe dá stuaim féin go raibh sí cúig bhliana d’aois.  Ach is cuma faoi sin uilig agus í ag ceol ar an bpíb uillinn.”  Bíonn ceol á mhúineadh ag Catherine ar réimse uirlisí éagsúla agus is í a chuir tús le clár cheol traidisiúnta na scoile sa bhliain 1980.  Sa bhliain 1984, bhí an scoil ar an gcéad ‘scoil speisialta’ in Éirinn a bhuaigh comórtas uile-Éireann don ghrúpa traidisiúnta ag Slógadh, sraith comórtas arna eagrú ag Gael-Linn trína gcuirtear gach gné den ealaín chun cinn.

 

I Ráth Tó i gContae na Mí atá cónaí ar Catherine in éineacht lena fear céile Tom a sheinneann an fheadóg mhór chomh maith.  Is breá léi a bheith ina máthair ag triúr clainne atá tógtha fásta, iad ar fad ina gceoltóirí cumasacha – Jane (fidil), Ruairí (fidil agus búsúcaí) agus Fergus (feadóg mhór), agus baineann sí an-sásamh as an gcócaireacht.

Áirítear Catherine McEvoy ar dhuine díobh siúd is cumasaí i mbun stíl Shligigh agus Ros Comáin ar an bhfeadóg mhór. Is minic a bhí sí ag ceol ar an teilifís – Geantraí, Hup, Bring Down the Lamp, The Mountain Lark agus sheinn sí ar an gclár raidió Céilí House ag amanna éagsúla, le Banna Céilí Birmingham agus le Banna Céilí na Tána agus eile.

Is é cur síos atá ag an veidhleadóir clúiteach Séamus Connolly ar a cuid ceoil go mbíonn seoladh faoi atá croíúil, spreagúil, ilréimseach agus lán le hathruithe agus le héagsúlacht den nuacht. Sin iad tréithe an mháistir i mbun na ceirde.”

 

Físeáin ar Fáil