TG4 | Gradam Saoil | Gradam Ceoil TG4 2020 | Gradam Ceoil TG4 | Brandaí Eile | Irish Television Channel, Súil Eile Skip to main content
< ar ais go TG4.ie

Gradam Ceoil TG4

Séamus Connolly – Gradam Saoil

Biog

Veidhleadóir, teagascóir, údar, cumadóir, ceoltóir stiúideo agus eagraí imeachtaí é Séamus Connolly as Cill Dalua, Co. an Chláir a bhfuil cuid mhór dá shaol caite aige sna Stáit Aontaithe, ina chónaí i Massachusetts agus ag obair in Boston College. Ainneoin an réimse sin, is é an togra is suntasaí i saol an cheoil aige an Séamus Connolly Collection of Irish Music, bailiúchán digiteach ar líne de bhreis agus trí chéad tiúin, arna gcnuasach ag Connolly agus á seinm ag ceoltóirí éagsúla traidisiúnta chomh maith leis féin.

Sa bhliain 1944 a rugadh Connolly agus d’fhás sé aníos i dteaghlach ceoil i gCill Dalua. Sheinneadh a mháthair, Lena, an pianó, an bosca ceoil agus an fhidil agus sheinneadh a athair, Michael, an fheadóg mhór, an fheadóg stáin agus an bosca ceoil chomh maith le bheith ina fhear rince. Tar éis dó tosú ar an veidhlín i dtús a óige, ba ghairid go raibh ag éirí go maith le Connolly ag an bhFleadh Ceoil agus thug sé leis craobh na hÉireann sa bhliain 1961, craobh a bhí i ndán dó deich n-uaire ar fad. Ag an Oireachtas, thug sé an chraobh don cheol beirte leis ceithre huaire ar fad – faoi dhó ar an bhfidil agus ar an bhfeadóg mhór agus faoi dhó arís ar an bhfidil agus ar an bpíb uillinn, leis an gceoltóir ildánach Peadar O’Loughlin.

Rinne Connolly imirce go Massachusetts i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 1976 agus is ann atá cónaí go fóill air. Thosaigh sé ag obair le Boston College sa bhliain 1990 agus chuir sé cúrsaí i gceol, amhráin agus damhsa na hÉireann ar bun mar chuid den Léann Éireannach san ollscoil. D’fhág sé gurbh fhéidir le mic léinn na hollscoile freastal ar ranganna creidiúnaithe san ollscoil – roinnt acu á múineadh aige féin – i gceol na hÉireann ar an veidhlín, ar an bhfeadóg mhór agus ar an bhfeadóg stáin, chomh maith le damhsa na hÉireann. Chuir sé Scoil Samhraidh agus Féile Gaelic Roots ar siúl ar champas Boston College agus rinne sé fónamh ina Stiúrthóir na Féile idir na blianta 1993 agus 2003. Sa bhliain 2004, ceapadh ar an gcéad duine é ina Sullivan Artist in Residence in Irish Music.

Sa bhliain 1991, rinne Joan Ross agus Jim Higgins i Massachusetts scannán faisnéise dar teideal The Music Makers: Séamus Connolly and Friends agus sa bhliain 2002, cheap Réigiún an Oirthuaiscirt (i Meiriceá Thuaidh) de Chomhaltas Ceoltóirí Éireann sa Hall of Fame é.

Is iomaí taifeadadh a bhfuil Connolly le cloisteáil ag ceol orthu agus d’eisigh sé dhá albam aonair, Notes from My Mind, sa bhliain 1988 (a ndearnadh athmháistriú agus atheisiúint air sa bhliain 2006) agus Here and There, sa bhliain 1989. Eisíodh albaim eile i gcomhar le ceoltóirí eile, ina measc Warming Up sa bhliain 1993 le Jack Coen ar an bhfeadóg mhór, Martin Mulhaire ar an mbosca ceoil, agus Felix Dolan ar an bpianó 1993. Sa bhliain 2004, cuireadh amach The Boston Edge le Joe Derrane ar an mbosca ceoil agus John McGann ar an ngiotár agus ar an maindilín.

Is údar leabhair é ón mbliain 2002 nuair a cuireadh amach Forget Me Not: A Collection of 50 Memorable Traditional Irish Tunes i gcomhar le Laurel Martin, veidhleadóir agus iarscoláire de chuid Connolly. Tá dhá dhlúthdhiosca isteach leis an leabhar ar a bhfuil taifeadadh le Connolly agus Martin den 50 píosa ceoil.

Is é an togra ceoil is suntasaí dá chuid, ina dhiaidh sin uilig, an Séamus Connolly Collection of Irish Music (connollymusiccollection.bc.edu/), cnuasach digitithe, ar chaith Séamus cúig bhliana déag á thiomsú, de bhreis agus trí chéad traic den cheol traidisiúnta, arna bhfoilsiú i bhfoirm dhigiteach ag leabharlanna Boston College.

Thosaigh sé ag obair ar an togra seo sa bhliain 2001, ag smaoineamh ar dtús ar chéad píosa as a stór ceoil féin a thaifeadadh, a scríobh amach agus a dhigitiú. De réir mar a chuaigh an obair ar aghaidh, tháinig méadú ar an stór ceoil agus amhrán agus chuir níos mó ná céad ceoltóir ábhar ar fáil lena aghaidh. Shiúil Connolly na Stáit Aontaithe agus Éire ag bualadh le ceoltóirí éagsúla, mar shampla Eddie Kelly, veidhleadóir, John Darcy fliúiteadóir agus na hamhránaithe Len Graham, Rita Gallagher, Ann Mulqueen, Pádraigín Caesar, Josephine McNamara agus eile. Dá thoradh sin ar fad, tá cnuasach ar líne ar fáil ina bhfuil breis agus trí chéad píosa ceoil, iad ar fad taifeadta agus ar fáil le héisteacht leo, saor in aisce, chomh maith leis an scór agus seanchas an phíosa ceoil a bheith ar fáil le léamh.

Sa bhliain 2013, bronnadh an Ellis Island Medal of Honor ar Shéamus Connolly, gradam aitheantais maidir le sárthoradh saothair ag imirceoir nó duine de bhunadh imirceoirí sna Stáit Aontaithe. Bronnadh an bhliain chéanna sin National Heritage Fellowship air, gradam de chuid an National Endowment for the Arts a bhronntar maidir le sárshaothar ag ealaíontóir traidisiúnta. Bhronn Boston College an Faculty Award air sa bhliain 2014 mar chomhartha ómóis maidir lenar bhain sé amach i ndáil le cúrsaí ealaíne san ollscoil. D’éirigh sé as an obair le Boston College sa bhliain 2015, tar éis 25 bliain fónaimh a dhéanamh ann.