TG4 | Amhránaí na Bliana | Gradam Ceoil TG4 2020 | Gradam Ceoil TG4 | Brandaí Eile | Irish Television Channel, Súil Eile Skip to main content
< ar ais go TG4.ie

Gradam Ceoil TG4

Lillis Ó Laoire – Amhránaí na Bliana

Biog

As Gort a’ Choirce i gContae Dhún na nGall an t-amhránaí sean-nóis a bhfuil cónaí anois air i nGaillimh. Tugann sé léachtaí maidir le Gaeilge, béaloideas agus sibhialtacht na gCeilteach in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.

Tógadh Lillis i dteach dátheangach agus bhíodh Gaeilge agus Béarla á labhairt leis sa bhaile. D’fhoghlaim sé amhráin thraidisiúnta ar scoil ach is ina mhac léinn dó in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh a cothaíodh a chuid spéise in amhránaíocht na Gaeilge dáiríre. Bhí an Ghaeilge mar ábhar léinn aige agus é ag freastal ar ranganna leis an scoláire Ceiltise Breandán Ó Madagáin. Bhíodh teagasc ar siúl ag Ó Madagáin ar an bhfilíocht agus ar théacsanna eile i ndáil leis an gceol agus spreag sin suim Lillis sa cheangal eatarthu. Thosaigh sé ag canadh go poiblí i gcomórtais a bhíodh á n-eagrú ag cumann Gaeilge na linne sin in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus thosaigh sé ag cur isteach ar an bhfleadh cheoil sa bhliain 1986. Bhuaigh sé Corn Uí Riada, an comórtas clúiteach amhránaíochta, ag Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 1991 agus 1994.

Is de thraidisiún Thír Chonaill an stíl amhránaíochta a chleachtann Lillis Ó Laoire agus is i nDún na nGall a d’fhoghlaim sé an chuid is mó dá stór amhrán. Bhailigh sé ceol ó amhránaithe sa cheantar, mar shampla Aodh Ó Duibheannaigh agus Séamas Ó Dúgáin agus is cnuasach d’amhráin sean-nóis as Dún na nGall atá san aon albam amháin atá curtha amach aige Bláth Gach Géag dá dTig (1992). Tá tionchar ag stíl amhránaíochta na Gaillimhe freisin ar Lillis. Tar éis dó a theacht ar chomh-mharc sa dara háit le Dara Bán Mac Donnchadha as Carna ag Oireachtas na bliana 1987, d’oibrigh an bheirt le chéile ar chlár faisnéise dar teideal Dara Bán (1999) inar díríodh aird ar amhráin agus ar stíl amhránaíochta Iarthar na Gaillimhe.

I saol an léinn a bhí a shlí mhaireachtála ag Lillis Ó Laoire agus chaith sé bliain ar scoláireacht Fulbright i UCLA sna Stáit Aontaithe. Rinne sé teagasc ina dhiaidh sin in Ollscoil Luimnigh agus i Loyola Marymount University i gCalifornia mar a raibh sé ina Ollamh cuairte le Teangacha Nua-Aimseartha agus Béarla. Thosaigh sé i mbun oibre le hOllscoil na hÉireann, Gaillimh sa bhliain 2007 ina léachtóir le Gaeilge, béaloideas agus sibhialtacht na gCeilteach i Scoil na dTeangacha, na Litríochta agus an Chultúir. Bhí sé ina Cheann Scoile idir na blianta 2010 agus 2014.

Tá ceithre cinn de leabhair foilsithe aige chomh maith le hailt in irisí, caibidlí i leabhair, foilseacháin comhdhála agus ailt. Tá traidisiún agus stair amhránaíocht na nGael, béaloideas na hÉireann agus ceol an amhránaí Seosamh Ó hÉanaí as Conamara le háireamh ar a chuid réimsí taighde. Scrúdú ar shaol agus ar shaothar an amhránaí atá sa leabhar Bright Star of the West: Joe Heaney, Irish Song Man, a d’fhoilsigh sé sa bhliain 2011 in éineacht leis an scoláire eitnicheoleolaíochta Sean Williams. Ba é Lillis a thionscain agus a bhí ina Cheannaire Tionscadail ar Chartlann Sheosaimh Uí Éanaí, bailiúchán digitithe de cheol Uí Éanaí atá ar fáil ar an láithreán gréasáin www.joeheaney.org/. Ar na leabhair eile atá curtha amach aige, tá On a Rock in the Middle of the Ocean: Songs and Singers in Tory Island, Ireland (2005), iniúchadh eitneagrafaíochta ar thógáil na n-amhrán agus ar a gcanadh i dToraigh.

Tugann Lillis ceachtanna in amhránaíocht sean-nóis anois i nGaillimh agus bhí sé ar an stáitse sa Fhrainc i mí Lúnasa seo caite ag an Festival Interceltique de Lorient, ceann de na féilte is mó maidir le traidisiún agus réimsí ealaíne na gCeilteach. Tá stiúrthóireacht déanta aige ar obair sheachtar mac léinn a bhain céim Ph.D amach agus bhí sé ar phainéal moltóirí Chorn Uí Riada 2019 le gairid.

“Lillis is fortunate in possessing one of the finest singing voices amongst the younger sean-nós singers in the country, making this recording a pleasure to listen to” – The Irish Times

“There is no better exponent of the intricate melodies and ornamentation of the sean-nós style than Lillis Ó Laoire” – Irish America Magazine